▲1. Ngày 16/10/1858 cùng với các linh mục, giám mục Việt và ngoại quốc làm áp lực để quân Pháp đánh chiếm thẳng vào Huế cho chóng dứt điểm. Năm 1861 làm thư ký và thông dịch cho Tổng hành dinh của quân thực dân Pháp để mở rộng vùng chiếm đóng tại Sài Gòn (LM Trương Bá Cần, “Nguyễn Trường Tộ con người và di thảo”, TP HCM, 1988, tr. 22),
▲2. Cố tình nhận định tình hình sai lạc để cứu vãn cảnh lâm nguy của quân đội Pháp từ 1858,
▲3. Dối trá trong việc mở trường kỹ thuật ở Huế (Bùi Kha, “Nguyễn Trường Tộ & vấn đề canh tân”. nhà Xuất bàn Văn học, Hà Nội, 30.3.2011” tr. 134, và TBC, sđd. tr.49-50),
▲4. Trong “Tế cấp bát điều” NTT âm mưu đề nghị đào kênh từ Hải Dương vào Huế, để toàn dân bức xúc nổi loạn (Xem BK, sđd. tr.127-128),
▲5. Đề nghị thương hiếu với Giáo hoàng để thúc đẩy tiến trình Công giáo hóa Việt Nam (BK, sđd. tr.104-112).
▲6. Đề nghị dùng các linh mục Việt gian vào việc canh tân đất nước, và mở mỗi tỉnh một nhà nuôi trẻ và viện dưỡng lão do các giám mục thực dân cử người coi sóc.
Lúc các ông linh mục và giám mục có mặt khắp nơi, họ sẽ biến những người Việt hiền hòa thành những kẻ ly khai với tổ quốc, rồi hô hào một cuộc tổng nổi dậy cướp chính quyền toàn cõi Việt Nam (BK, sđd. tr.150-155),
▲7. Năm 1868, ngăn cản triều đình cử phái bộ đi Pháp khiếu nại để lấy lại 3 tỉnh miền Tây Nam kỳ (BK, sđd. tr. 238),
▲8. Thay vì phải đánh gấp để đuổi giặc về nước vào những tháng cuối năm 1870 và đầu năm 1871. Vì sợ Pháp bại trận, nên Nguyễn Trường Tộ khuyên phải dùng con đường ngoại giao, thay vì vũ lực. Và nếu sử dụng vũ lực, thì không nên thực hiện ngay mà phải hai năm sau (BK, sđd. tr.175].
--------
TÓM LẠI,
Nguyễn Trường Tộ sát vai cạnh lòng với tên tình báo Giám mục Gauthier suốt gần 20 năm, núp bóng sau bức màn canh tân, cùng nhau viết 58 bài chiêu dụ để lừa dối nhân dân và phỉnh gạt triều đình nhằm phục vụ cho ước vọng của ngoại bang.
