Thế là đã ba cái tết tôi xa Tây Bắc, cũng là
ba cái tết ở Thủ Đô phồn hoa và náo nhiệt, nhưng trong tôi vẫn không hề
nguôi ngoai cái cảm giác hẫng hụt, như thiếu một cái gì vô cùng thân thiết,
đã ăn sâu vào tiềm thức, vào máu thịt.
Dõi mắt về phương xa. Tôi cứ mường tượng đến
những dải mây vắt ngang đỉnh Hoàng Liên cao vút, mỗi bình minh lại hồng rực,
long lanh muôn sắc như chiếc khăn piêu trên “tằng cẩu” của người con gái
Thái. Và đâu đây tiếng cười trong vắt lấp lánh, bay bổng, phấp phới cùng
những dải tua mầu như tia nắng của quả còn hội xuân. Những nhịp xòe nồng say
rộn ràng ánh lửa, những tấm lưng thon thả dịu dàng, những khuôn ngực thanh
tân, những cần rượu thơm lừng mời gọi. Đâu đây mượt mà giai điệu bài “Tình
ca Tây Bắc”: “Rừng xanh cây lá muôn đóa hoa mai chào đón xuân về”. Tôi như
kẻ bị bỏ bùa mê, bị bao vây trong những bộn bề cảm xúc.
Ôi cái sắc hoa đào, hoa ban cùng muôn loài
hoa rừng khoe sắc đua hương, thơm đến từng lá cây ngọn cỏ đã hóa thân trong
mỗi nụ cười duyên, mỗi làn da trắng hồng, mỗi búp tay thon như búp măng
rừng, mỗi đường nét tuyệt mỹ trên tấm thân ngà ngọc của người sơn nữ. Để rồi
người bạn tôi – nhà văn Thế Sinh đã từng không cầm lòng được phải thốt lên:
“Kinh côm nôm tẳng” – tiếng Thái là eo thon ngực nở, mà anh từng thả hồn
trong cái ký nổi tiếng: “Miền gái xinh”. Còn tôi như say men rượu cần, trước
vẻ đẹp nhuần nhị tuyệt mỹ của những cô sơn nữ như ánh bình minh mai sớm: “Nả
ấc nọi nôm túm nàm tong” – tiếng Thái là ngực nhỏ nhọn như gai vông đồng,
huyền ảo trong tản văn: “Huyền thoại tắm tiên Tây Bắc”!
Mỗi con đèo, mỗi cánh rừng, mỗi dòng suối,
những thửa ruộng bậc thang đều như những kiệt tác của tạo hóa ẩn chứa bao
huyền thoại cùng khát vọng được sống, được yêu.
Con đường 6 mới được tôn tạo, lên cổng trời
hun hút dãy Pha Đin, trong bạt ngàn hoa ban và lau trắng. Mỗi bông hoa ban
như lời thơ trong câu chuyện tình bất hủ “Sống chụ son sao” – “Tiễn dặn
người yêu” và những bông hoa lau dập dờn trong gió như đang chụm đầu thì
thầm lời hẹn những mùa yêu. Đây Thuận Châu, đây Tuần Giáo… Con đèo quanh co
gấp khúc hiểm trở xứng với tên gọi: “Pha Đin” - nơi đất gặp trời. Người già
kể cho tôi, xưa các thế lực chúa đất bao đời tranh giành nhau đều lấy dãy
núi hiểm trở này làm chỗ dựa, vì thế còn có tên gọi khác: Pú Chinh (núi
chiến tranh).
Tôi nhớ mãi lần cùng đoàn giáo viên thế hệ
năm 1959 lên thăm Sơn La, Thạc sỹ Lò Mai Cương của trường Cao đẳng Sư phạm
tỉnh Sơn La, người đầu tiên của Việt Nam số hóa thành công chữ Thái, cùng
phó giám đốc sở Khoa học công nghệ Sơn La – Cà Văn Chung, người số hóa lịch
Thái được áp dụng trong nông lịch và bộ lịch Thái tổng hợp 200 năm, cùng các
bạn người Thái đón tôi như đón người nhà. Các anh chị khoe những thành tựu
của Sơn La và của “Mạng lưới bảo tồn tri thức bản địa dân tộc Thái”. Tôi
chia vui cùng các bạn mà lòng không khỏi xao xuyến bồi hồi. Mới ngày nào Sơn
La, Tây Bắc còn là vùng đất xa xôi, nghèo nàn và lạc hậu, thì nay đã là
những điểm sáng trên bản đồ đất nước.
Tôi miên man đi trong ký ức những Điện Biên,
Lai Châu, những con suối “Nậm Na”, “Nậm Rốm”, những tên đất đã trở thành tên
lịch sử: “Mường Thanh” – Điện Biên, “Mường Than” – Than Uyên, “Mường Tấc” –
Phù Yên, rồi vượt đèo “Khau Phạ” – sừng trời về Mường Lò, Yên Bái, nơi tôi
đã từng sống và công tác 30 năm trời. Để rồi trong lòng chợt ngân lên câu ca
dao thơm hương nếp mới: “Mường Lò gạo trắng nước trong/ Ai đi đến đó lòng
không muốn về”. Vâng Mường Lò không chỉ là đất tổ của người Thái đen Tây
Bắc, là cánh đồng rộng thứ hai Tây Bắc. Con suối “Nậm Xia” – suối nước mắt,
tên gọi cũ của suối “Nậm Thia” vắt ngang cánh đồng Mường Lò trong nắng xuân
ngời muôn ánh bạc. Mỗi con đường mới mở, mỗi cánh rừng, mỗi mầm xuân và
trong từng câu “khắp”, điệu “xòe”, ánh mắt giao duyên đều ngời sáng cất lên
những cồn cào day dứt và ước mơ của bao thế hệ: “Ngày xưa, có một đôi trai
tài gái sắc yêu nhau tha thiết. Cô gái đẹp như trăng rằm, mái tóc đen dài
mềm mại. Mỗi khi nàng ngồi bên khung cửi, chim muông, hoa lá như múa vờn
trong mỗi đường thêu. Chàng trai khỏe mạnh, giỏi làm nương, săn bắt thú. Mỗi
khi tiếng khèn của chàng cất lên, chim rừng ngừng tiếng hót hồi hộp lắng
nghe. Nhưng tên chúa đất quyết bắt cô gái về làm người hầu. Hai người rủ
nhau chạy lên núi cao để bảo vệ tình yêu đôi lứa. Tên chúa đất cho người
đuổi theo. Chàng trai và cô gái kiệt sức gục xuống trên đỉnh núi nọ. Cô gái
không cầm lòng được, chỉ biết khóc than cho mối tình tuyệt vọng. Nước mắt
của cô chảy mãi hóa thành dòng suối, mái tóc dài thơm hóa thành làn rêu xanh
mướt như vẫy gọi. Chàng trai đau đớn nhảy xuống dòng suối, thân thể chàng
vừa chạm mặt nước bỗng vỡ tan, hóa thành muôn tảng đá cho làn rêu quấn quýt
bám quanh”. Tôi đã bao lần được nhâm nhi chén rượu thơm cất từ những hạt gạo
Mường Lò, thấm đẫm huyền thoại kia với món rêu đá thơm, cay, dịu mát, với
những chú cá sỉnh mình thon, chắc lẳn, vậy mà xuân này sao nhớ lạ lùng.
Những sóng vàng ngày xuân của con suối Thia ấy như muôn bàn tay vẫy gọi.
Tôi chợt nhớ tới hình ảnh nghệ nhân Lò Văn
Biến ôm đàn tính thả hồn trong những điệu “khắp”. Ông như pho sử sống của
người Thái Mường Lò, đã từng sưu tầm và dịch nhiều tác phẩm của dân tộc
Thái, ông đã cùng tôi biên soạn “Bộ tài liệu dạy tiếng và chữ Thái cổ Mường
Lò” và dịch tác phẩm thơ: “Cầm Hánh đánh giặc cờ vàng”... Trước tết, khi nhà
văn Trần Nhương đưa nhà văn Nguyễn Tiến Lộc từ Canada về, lên Yên Bái và vào
thăm Mường Lò, ông nhờ nhà văn Trần Nhương gọi cho tôi dặn đi dặn lại: “Tết
về chơi, nhớ lắm đấy!”. Rồi cô gái trẻ Cầm Thị Nghiệp, sinh viên trường Cao
đẳng văn hoá nghệ thuật Yên Bái, từng là học sinh xuất sắc lớp chữ Thái cổ
do nghệ nhân Lò Văn Biến mở cũng gọi: “Bác ơi, tết về chơi bác nhé, năm nay
vui lắm”. Trong tôi cồn lên một nỗi nhớ thật khó gọi tên, con tim cứ nhẩy
lên như nhịp trống hội xòe. Những kỷ niệm về những mùa xuân Tây Bắc ùa về
lâng lâng trong ký ức, thân thuộc, nhung nhớ đến nao lòng. Và luôn tin rằng
Mường Lò, Yên Bái nói riêng và Tây Bắc nói chung, với những người con ưu tú
như nghệ nhân Lò Văn Biến, thạc sỹ Lò Mai Cương, phó giám đốc Cà Văn Chung
cùng cô sinh viên Cầm Thị Nghiệp… mỗi mùa xuân sẽ thay da đổi thịt rất
nhiều. Còn với cô sinh viên Thanh Nga của trường đại học Văn hóa - khoa Dân
tộc học, một lần ngẫu nhiên đọc bài viết của tôi về “nét đẹp bài hát mừng
dâu mới của người Thái Mường Lò” đã bị chinh phục bởi vẻ đẹp nguyên sơ của
phong tục tập quán và các làn điệu dân ca Thái, cô đã quyết định làm đề tài
nghiên cứu khoa học về vấn đề này. Thanh Nga cho biết, có một số sinh viên
cũng làm đề tài về văn hóa Thái và cô quyết tâm mùa xuân này nhất định sẽ
lên Tây Bắc, để hiểu thêm về văn hóa Thái và được mùa xuân Tây Bắc chắp
cánh. Thế mới biết sức hút của văn hóa Thái Tây Bắc lớn lao biết chừng nào.
Tôi miên man trong suy tư. Nếu không có mấy
chục năm trời gắn bó cùng những mùa xuân Tây Bắc, để rồi cái hơi cái hồn Tây
Bắc thấm trong tôi từ lúc nào, thì tôi đâu có được vốn sống phong phú làm
nên những trang văn thơ như hôm nay. Những tên đất, con người lịch sử và
huyền thoại của Tây Bắc, cùng bao thiên truyện tôi được nghe các nghệ nhân
kể bên bếp lửa, bao hội “xòe” cùng những điệu “khắp” Thái, những lễ hội dân
gian của các dân tộc cùng hương rượu cần ngọt lịm, là mạch nguồn sáng tạo
trong tôi. Nếu thiếu đi hơi ấm của mùa xuân Tây Bắc, chắc cuộc đời tôi sẽ
nghèo đi nhiều lắm.
“Khi ta ở chỉ là nơi đất ở. Khi ta đi đất bỗng hóa tâm hồn” là đây chăng,
để rồi xuân này giữa Thủ Đô đang hối hả nhịp sống mới hướng
tới lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, tôi chợt nhận ra Tây Bắc mùa
xuân với một vẻ đẹp mới, trong sáng vô ngần.
2026-06-20 - Hỏa hoạn bùng phát tại một nhà thờ lịch sử ở Brooklyn, New York - Lửa đã thiêu rụi phần tháp nhọn của nhà thờ – công trình vốn đã tồn tại từ những năm 1850. Gần 200 lính cứu hỏa đã được huy động đến hiện trường. Sở Cứu hỏa Thành phố New York (FDNY) đã nhận
được tin báo về vụ cháy tại Nhà thờ South Bushwick Reformed trên Đại lộ Bushwick, gần phố Himrod, vào thời điểm ngay trước 13:30. Ngọn lửa bốc cao đến mức có thể nhìn thấy từ cách xa hàng dặm.
2026-06-20 - Thu hồi sách "Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng" và làm rõ trách nhiệm - Cuốn sách Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng sau khi được phát hành đã gặp nhiều ý kiến phản ánh về nội dung. Bộ VH-TT-DL đã chỉ đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành khẩn trương rà soát,
kiểm tra theo đúng chức năng, thẩm quyền và quy định của pháp luật về xuất bản.
2026-06-12 - 12 người thiệt mạng khi đi hành hương Đức Mẹ, trong đó có linh mục và nữ tu - Xe buýt chở đoàn hành hương Công giáo Ba Lan trên đường đến Medjugorje, địa điểm hành hương kính Đức Mẹ ở miền nam Bosnia, đã gặp nạn tại Croatia: bất ngờ lao khỏi đường,
khiến 12 người thiệt mạng và 32 người bị thương. Trên xe có 44 người, bao gồm cả hai tài xế. Đáng chú ý, trong đoàn hành hương có 3 linh mục và 6 nữ tu.
2026-06-08 - Bắt đối tượng giả nữ sinh, giăng "bẫy tình" chiếm đoạt gần 1,6 tỷ đồng - ngày 28/5/2026, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Đà Nẵng tiếp nhận trình báo của ông Đ.M.C.bị một đối tượng sử dụng mạng xã hội Facebook lừa đảo chiếm đoạt số tiền gần 1,6 tỷ đồng.
đối tượng nghi vấn là Hồng Thiên An, sinh năm 1997, trú xã Đồng Dương, Đà Nẵng. Hồng Thiên An khai nhận: khoảng tháng 8/2018, đã mua một tài khoản FB mang tên “Linh Đan” trên mạng xã hội.
2026-05-31 - Toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Shangri-La 23 - Tối 29.5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23: tôi xin chia sẻ một số định hướng để cùng nhau kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương
hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa.
kiểm tra theo đúng chức năng, thẩm quyền và quy định của pháp luật về xuất bản.
khiến 12 người thiệt mạng và 32 người bị thương. Trên xe có 44 người, bao gồm cả hai tài xế. Đáng chú ý, trong đoàn hành hương có 3 linh mục và 6 nữ tu. 
đối tượng nghi vấn là Hồng Thiên An, sinh năm 1997, trú xã Đồng Dương, Đà Nẵng. Hồng Thiên An khai nhận: khoảng tháng 8/2018, đã mua một tài khoản FB mang tên “Linh Đan” trên mạng xã hội.