Hình Tượng Cây Nêu Với Một Số Dân Tộc Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hình tượng cây nêu
với một số dân tộc Tây Bắc
Trần Vân Hạc
09 tháng 2, 2010
Trong quan niệm của người Việt cổ nói chung
và của nhiều dân tộc Tây Bắc nói riêng, cây nêu là biểu tượng của cây vũ trụ
nối liền đất với trời, là cầu nối giữa con người với các đấng siêu nhiên,
gửi gắm vào đó những ý nghĩa nhân sinh cao đẹp.
Trong lễ hội “Mừng mùa măng mọc” của người
Khơ Mú, tổ chức vào đầu xuân hàng năm. Trung tâm của ngày hội là “Cây cuốn
hoa” được làm bằng một cây chuối non còn sống, cắm nhiều loại hoa có mầu sắc
rực rỡ: Hoa đào hồng nhạt, hoa mận hoa mơ trắng tinh khôi, hoa vông đỏ rực,
hoa mạ vàng tươi, hoa ban trắng ngần thơm ngát… chẳng khác nào như núi rừng
Tây Bắc đầy sức sống thu nhỏ. Trên “Cây cuốn hoa” còn treo những hạt giống
đan bằng nan tre nhuộm mầu xanh, đỏ và treo các hạt ngũ cốc: Ngô, thóc, đỗ…
Các chàng trai, cô gái tưng bừng vây quanh, sôi nổi trong các điệu dân vũ
truyền thống như: “Tăng bu”, “Tăng bẳng”, “Hưn mạy”… và cùng cất cao tiếng
hát bài “Phôn xtốc” – Mưa rơi: “Mưa rơi cho cây tốt tươi, búp chen lá trên
cành” - (dân ca Khơ Mú).
“Cây cuốn hoa” không chỉ mang bóng dáng cây vũ trụ,
mà còn chuyên chở những ước mơ cháy bỏng của con người về một cuộc sống mãi
mãi sinh sôi, ấm no, hạnh phúc và khát vọng chinh phục thiên nhiên, làm chủ
cuộc sống.
Hội “Gầu tào” của dân tộc Mông, mà bản chất
là cúng thần núi phù hộ cho cuộc sống yên lành và cầu tự cho những người
hiếm muộn con, mong được thần núi ban cho con trai nối dõi. Vào dịp tết, gia
chủ dựng cây nêu, thế là bản gần, xa đều biết ở đây có hội “Gầu tào”. Cây
nêu làm bằng một cây tre cao to nhất bản, cũng có khi bằng một cây gỗ mọc
độc lập. Trên cây nêu trang trí nhiều dải vải đỏ, những tập giấy bản, một
quả bầu khô đựng nước, một cây khèn… Khi mọi người đến đông đủ, chủ nhà hát
về nỗi khổ hiếm muộn con, kể về quá trình đi cầu xin thần núi và được thần
núi ban phúc, cảm tạ thần núi, cảm ơn mọi người đã đến chúc phúc. Trai gái
cùng mọi người còn được chung vui, thi tài với những trò chơi truyền thống
như: Đua ngựa, múa khèn, thổi sáo, nẩy pao, hát dân ca… Kết thúc lễ hội, cây
nêu được hạ xuống làm giát giường cho đôi vợ chồng hiếm muộn nằm.
Hội “Lồng tồng”, tức là hội xuống đồng của
dân tộc Tày, Thái, thường tổ chức vào rằm tháng riêng, cầu cho một năm mới
mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Một trong những nghi thức không thể
thiếu là tung còn vòng. Đó là một cây nêu cao từ 10m đến 15m,
trên ngọn có một vòng tròn bịt bằng giấy đỏ có đường kính chừng 60 cm. Người
đến dự đều gắng tung còn trúng vào vòng tròn, vì cho rằng như vậy sẽ được
may mắn cả năm. Quả còn của người Thái Tây Bắc mô phỏng “luông còn”, tức
rồng còn, - mang ý nghĩa là hồn của cải. Quả còn to bằng nắm tay, khâu bằng
vải mầu, hình vuông, trong có hạt ngũ cốc, muối ăn… có dây dài như thân rồng
cùng các tua, mô phỏng tám tia nắng, chín tia mưa theo tín ngưỡng dân gian.
Giữa trời xuân, quả còn mang những hạt giống bay lên chờ gieo xuống sinh
sôi, ươm những mùa vui ấm no, hạnh phúc. Cây nêu ở đây không chỉ là cây vũ
trụ, mà còn tượng trưng cho cái đích của những giá trị tốt đẹp, con người
luôn khát vọng vượt mọi khó khăn vươn tới.
Các cô gái Thái tung còn
Trên “Sàn hoa hạn khuống’ của người Thái Tây
Bắc – một hình thức diễn xướng sân khấu sơ khai, bao giờ cũng có năm cây nêu
làm bằng năm cây tre để cả ngọn. Trên cây nêu treo những hạt giống, các hình
con chim, con ve sầu, hoa quả… đan bằng tre nhuộm mầu xanh đỏ. Cây to cao
nhất dựng ở chính giữa bên bếp lửa gọi là “Lắc xáy cốc” – mang ý nghĩa là
gốc, là chủ, bốn cây ở bốn góc. Sàn hoa hạn khuống vừa mang ý nghĩa âm –
dương, vừa như đất trời thu nhỏ với bốn phương và trung tâm. Bên bếp lửa hạn
khuống, các cô gái vừa quay xa, thêu thùa, dệt vải… vừa hát đối đáp giao
duyên. Các chàng trai phải hát thắng trong cuộc thi tài này mới được mời lên
sàn hoa và được mời ngồi, mời trầu thuốc. Sau những mùa hạn khuống, nhiều
đôi nên vợ nên chồng, cộc sống sinh sôi bất tận…
Phải chăng chính từ qua niệm vũ trụ ba tầng
thông tỏ và giao cảm, cùng những ước mơ, khát vọng chinh phục thiên nhiên,
vươn tới một cuộc sống tốt đẹp hơn, nên nhiều dân tộc Tây Bắc mỗi độ xuân
về, dựng cây nêu, gửi gắm vào đó bao điều tốt đẹp của cuộc sống.
2026-06-20 - Hỏa hoạn bùng phát tại một nhà thờ lịch sử ở Brooklyn, New York - Lửa đã thiêu rụi phần tháp nhọn của nhà thờ – công trình vốn đã tồn tại từ những năm 1850. Gần 200 lính cứu hỏa đã được huy động đến hiện trường. Sở Cứu hỏa Thành phố New York (FDNY) đã nhận
được tin báo về vụ cháy tại Nhà thờ South Bushwick Reformed trên Đại lộ Bushwick, gần phố Himrod, vào thời điểm ngay trước 13:30. Ngọn lửa bốc cao đến mức có thể nhìn thấy từ cách xa hàng dặm.
2026-06-20 - Thu hồi sách "Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng" và làm rõ trách nhiệm - Cuốn sách Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng sau khi được phát hành đã gặp nhiều ý kiến phản ánh về nội dung. Bộ VH-TT-DL đã chỉ đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành khẩn trương rà soát,
kiểm tra theo đúng chức năng, thẩm quyền và quy định của pháp luật về xuất bản.
2026-06-12 - 12 người thiệt mạng khi đi hành hương Đức Mẹ, trong đó có linh mục và nữ tu - Xe buýt chở đoàn hành hương Công giáo Ba Lan trên đường đến Medjugorje, địa điểm hành hương kính Đức Mẹ ở miền nam Bosnia, đã gặp nạn tại Croatia: bất ngờ lao khỏi đường,
khiến 12 người thiệt mạng và 32 người bị thương. Trên xe có 44 người, bao gồm cả hai tài xế. Đáng chú ý, trong đoàn hành hương có 3 linh mục và 6 nữ tu.
2026-06-08 - Bắt đối tượng giả nữ sinh, giăng "bẫy tình" chiếm đoạt gần 1,6 tỷ đồng - ngày 28/5/2026, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Đà Nẵng tiếp nhận trình báo của ông Đ.M.C.bị một đối tượng sử dụng mạng xã hội Facebook lừa đảo chiếm đoạt số tiền gần 1,6 tỷ đồng.
đối tượng nghi vấn là Hồng Thiên An, sinh năm 1997, trú xã Đồng Dương, Đà Nẵng. Hồng Thiên An khai nhận: khoảng tháng 8/2018, đã mua một tài khoản FB mang tên “Linh Đan” trên mạng xã hội.
2026-05-31 - Toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Shangri-La 23 - Tối 29.5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23: tôi xin chia sẻ một số định hướng để cùng nhau kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương
hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa.
T
kiểm tra theo đúng chức năng, thẩm quyền và quy định của pháp luật về xuất bản.
khiến 12 người thiệt mạng và 32 người bị thương. Trên xe có 44 người, bao gồm cả hai tài xế. Đáng chú ý, trong đoàn hành hương có 3 linh mục và 6 nữ tu. 
đối tượng nghi vấn là Hồng Thiên An, sinh năm 1997, trú xã Đồng Dương, Đà Nẵng. Hồng Thiên An khai nhận: khoảng tháng 8/2018, đã mua một tài khoản FB mang tên “Linh Đan” trên mạng xã hội.