●   Bản rời    

Một văn bản chữ cổ của người Pà Thẻn (Trần Vân Hạc)

Một văn bản chữ cổ của người Pà Thẻn

Trần Vân Hạc

15 tháng 11, 2009

 

Dân tộc Pà Thẻn còn gọi là Pà Hưng, Mèo Lài, Mèo Hoa, Mèo Ðỏ, Bát Tiên tộc... với dân số có khoảng gần 4.000 nghìn người, sống chủ yếu ở 2 tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang.  Ngôn ngữ: Thuộc ngữ hệ Mông - Dao.

  Trước kia người Pà Thẻn sống chủ yếu bằng nương rẫy. Phương thức canh tác là phát đốt rồi chọc lỗ, tra hạt. Cây trồng gồm lúa, ngô và các loại rau, đậu, khoai sọ, khoai môn… Công cụ sản xuất là rìu, cuốc, dao.

Do sản xuất phụ thuộc vào thiên nhiên, nhất là những lúc mất mùa, giáp hạt, người Pà Thẻn vẫn phải lên rừng đào củ mài, củ nâu... Vì thế hái lượm còn đóng vai trò đáng kể trong đời sống kinh tế. Nghề dệt của họ có từ lâu đời, sản phẩm dệt được nhiều dân tộc ưa thích.

Ðàn ông thường đan lát, làm mộc... Người Pà Thẻn chăn nuôi các loại gia súc và gia cầm như: Trâu, bò, dê, lợn, gà... Ngoài phục vụ nhu cầu sức kéo, chăn nuôi còn nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng và lễ nghi tôn giáo.

Người Pà Thẻn tin vào sự tồn tại của các siêu nhiên, vạn vật đều có linh hồn. Ma quỷ, thần thánh gồm hai loại: Lành dữ, loại lành gồm các thần ở trên trời, tổ tiên, thổ địa...; loại dữ như ma sông, ma suối, ma của người chết bất đắc kỳ tử... chúng thường phá hoại mùa màng, làm hại gia súc.

Dân tộc Pà Thẻn nổi tiếng với nghi lễ nhẩy lửa, đây là một lễ hội độc đáo mang đậm nét huyền bí, hoang sơ, được người tổ chức 1 năm/ lần, thường vào dịp tháng 10 sau mùa gặt và được coi như lễ mừng lúa mới. Mở đầu bằng việc thầy mo vào đàn lễ cúng các thần linh, rồi đến các nam thanh niên nhảy múa trên lửa đầy than hồng. Song ít người biết dân tộc Pà Thẻn còn giữ được một số văn bản chữ viết cổ.

Dân tộc Pà Thẻn có truyền thuyết về chữ viết, chữ ấy không giống chữ Hán, chữ Việt, chữ Thái…song đã bị thất truyền do những yếu tố lịch sử. Song vẫn còn dù rất ít những văn bản chữ cổ. Đó là một tập 64 trang ghi lại những bài cúng ở Thượng Minh (Chiêm Hóa, Tuyên Quang) và một bản 32 trang gồm những bài cúng ở (Bắc Quang, Hà Giang). Đây là hình thức chữ viết hình vẽ, mỗi hình vẽ biểu thị một sự vật, hiện tượng trong cuộc sống, trong đó có cả những hiện tượng siêu nhiên, như: Ma, thiên đường….

Sau khi nghiên cứu, giải mã, các nhà nghiên cứu thấy rằng: Các hình vẽ được đọc theo trình tự từ phải sang. Với số lượng hình vẽ còn lại là 538 lượt hình. Trong đó có tới 290 hình biểu thị một sự vật, một hiện tượng (81 hình tập hợp nhiều sự vật; 209 hình biểu thị một sự vật), còn 248 hình chưa giải mã được.

Những sự vật được biểu thị gồm: Chỗ thờ ma và ma nhà; con người và hành động kèm theo; các loại cây khác nhau; đường rẽ; cổng ra vào; cửa; cổng trào; gốc đa; thùng nhuộm vải; bếp lửa; ruộng bậc thang; nơi cọp bắt người; nhà mẹ mặt trời; chỗ rửa chân của ma…

Năm 1908 Bonyfacy chụp lại được một con dấu của người Pà Thẻn ở vùng thượng lưu sông Lô, dùng trong những cuộc khởi nghĩa chống lại bọn thống trị địa phương và thực dân. Trên con dấu ngoài sáu chữ Hán (đây có lẽ là trường hợp ngoại lệ duy nhất), thì có hình vẽ những con vật bốn chân và hai chân, tương tự như chữ viết hình vẽ đã nêu ở trên.

Người Pà Thẻn cho biết, xưa tất cả đàn ông đều có quyền học chữ của dân tộc  mình. Song do thiên tai địch họa liên miên, họ phải rời quê cha đất tổ đi tìm miền đất mới. Họ đồng lòng đốt sách, lấy tro hòa vào nước chia đều cho những người trưởng họ uống.

Từ đó người Pà Thẻn không có quyền sử dụng chữ viết, mà chỉ ghi nhớ và cũng không dùng chữ viết của dân tộc khác. Song vẫn còn dù rất ít những văn bản chữ cổ được giữ gìn như báu vật, mà những văn bản nêu trên là một trong những giả thiết.

Giả thiết này có cơ sở vì một số ít thầy mo cao niên và một số người khác vẫn đọc được và chữ viết hình vẽ ấy phù hợp với phong tục, tập quán và mọi mặt đời sống văn hóa, xã hội, tâm linh… của người Pà Thẻn.

Ngày nay do quan điểm tiến bộ, người Pà Thẻn đã đi học chữ Quốc ngữ, áp dụng khoa học kỹ thuật vào cuộc sống. Song nhiều phong tục tập quán của tổ tiên vẫn được lưu giữ như một tinh hoa văn hóa.

Những văn bản chữ viết cổ quí hiếm này, tuy mới được các nhà nghiên cứu giải mã được một phần nhưng đã cho ta thấy được nét văn hóa độc đáo trong mọi mặt đời sống của người Pà Thẻn, phản ánh mọi mặt đời sống xã hội, quan niệm về vũ trụ, thiên nhiên, con người, những ước mơ về một cuộc sống ấm no hạnh phúc… Những văn bản cổ này cần được các cơ quan chuyên môn có trách nhiệm bảo quản, đầu tư nghiên cứu, góp phần bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc Pà Thẻn, một trong 54 dân tộc của đại gia đình dân tộc Việt Nam.

 

Trần Vân Hạc


Cùng một tác giả:


Chè “Hai không”, “năm cực” Suối Giàng (Trần Vân Hạc)
Chữ Viết Khoa Đẩu Duy Nhất Trên Đá Cổ Sa Pa (Trần Vân Hạc)
Công Trình Chữ Việt Cổ Của Giáo Sư Lê Trọng Khánh (Trần Vân Hạc)
Gửi Người Tạc Tượng Alexandre De Rhodes (Vân Hạc)
Huyền Thoại Tắm Tiên Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hình Tượng Cây Nêu Với Một Số Dân Tộc Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hương Sắc Rừng Xuân Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Hội thảo: Kinh thành Thăng Long - Thủ đô Hà Nội (Văn Hạc)
Không gian cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng – Một hướng tiếp cận mới (Trần Vân Hạc)
Kính gửi Ban biên tập Tuần báo Văn nghệ TPHCM (Trần Vân Hạc & Nguyễn Lê)
Lê Văn Tám: Lửa Bất Diệt (Trần Vân Hạc)
Mùa Xuân Tây Bắc Trong Tôi (Trần Vân Hạc)
Một ngôi chùa cổ rất cần những tấm lòng (Trần Vân Hạc)
Một văn bản chữ cổ của người Pà Thẻn (Trần Vân Hạc)
Nghĩa Trang Mang Tên Một Dòng Sông (Trần Vân Hạc)
Nguyễn Trãi, hợp tuyển thơ của soạn giả Gia Dũng (Vân Hạc)
Người Giữ Hương Chè Shan Tuyết Suối Giàng (Vân Hạc)
Người Lắng Thầm Tìm Con Chữ Việt Cổ (Trần Vân Hạc)
Người phụ nữ Thái hết lòng vì văn hóa dân tộc (Trần Vân Hạc)
Ngọn lửa Lệ Chi Viên (Trần Vân Hạc)
Nhà Sàn Của Người Thái Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Nhân Sinh Trong Tiếng Đại Ngàn (Trần Vân Hạc)
Những ngôi chùa trên huyện đảo Trường Sa (Trần Vân Hạc)
Nét Đẹp Tục Chơi Còn Của Người Thái Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Núi Rừng Tây Bắc Đón Xuân: Inh Lả Ơi, Xao Nọong Ơi! (Vân Hạc)
Thông báo xuất bản sách chữ Việt cổ (Trần Vân Hạc)
Tinh thần yêu nước trong thơ Nguyễn Khắc Nhu (Trần Vân Hạc)
Triết lý nhân sinh qua các món ăn của người Thái Tây Bắc (Trần Vân Hạc)
Trái Tim Của Biển (Trần Vân Hạc)
Trống đồng vang vọng giữa Trường Sa (Trần Vân Hạc)
Tây Bắc trong thơ Nguyễn Quang Bích (Trần Vân Hạc)
Tính hòa đồng của những ngôi chùa cổ Việt Nam (Trần Thi)
Tấm lòng vàng của một nhà khoa học chân chính (Trần Vân Hạc)
Tập Thơ Đường "Thuận Nghịch Độc" Của Tiến Sỹ Đặng Văn Phú (Trần Vân Hạc)
Vui buồn trên đường dâng sách (Trần Vân Hạc)
Vài nét về rừng thiêng của dân tộc Thái (Trần Vân Hạc)
Vài nét về tiến trình của chữ Quốc ngữ (Trần Vân Hạc)
Vàng Son Huyết Lệ (Trần Vân Hạc)
Yếu tố Việt cổ trong ngôn ngữ Thái (Trần Vân Hạc)
Đài Giọt Lệ (Hoàng Đạo Chúc)
Đầu xuân gặp nhà văn Sơn Tùng (Trần Vân Hạc)

Trang Văn Học Xã Hội




Đó đây


2026-06-20 - Cho Phắn Luôn: "Chuyện Với Thanh" Đã Bị Cấm ‘Tiệt’, NXB Bị Phạt 100tr, Đình Chỉ 2 Tháng -

2026-06-20 - Hỏa hoạn bùng phát tại một nhà thờ lịch sử ở Brooklyn, New York - Lửa đã thiêu rụi phần tháp nhọn của nhà thờ – công trình vốn đã tồn tại từ những năm 1850. Gần 200 lính cứu hỏa đã được huy động đến hiện trường. Sở Cứu hỏa Thành phố New York (FDNY) đã nhận được tin báo về vụ cháy tại Nhà thờ South Bushwick Reformed trên Đại lộ Bushwick, gần phố Himrod, vào thời điểm ngay trước 13:30. Ngọn lửa bốc cao đến mức có thể nhìn thấy từ cách xa hàng dặm.

2026-06-20 - Thu hồi sách "Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng" và làm rõ trách nhiệm - Cuốn sách Chuyện với Thanh: Lời kể mới về ánh sáng sau khi được phát hành đã gặp nhiều ý kiến phản ánh về nội dung. Bộ VH-TT-DL đã chỉ đạo Cục Xuất bản, In và Phát hành khẩn trương rà soát, kiểm tra theo đúng chức năng, thẩm quyền và quy định của pháp luật về xuất bản.

2026-06-13 - Về câu hỏi: Làm thế nào để có “Steve Jobs Việt Nam”. - Câu hỏi gợi bao nhiêu liên tưởng sai lầm, có âm mưu tuyên truyền nào của ... bố Mẽo trong đây không?

2026-06-12 - 12 người thiệt mạng khi đi hành hương Đức Mẹ, trong đó có linh mục và nữ tu - Xe buýt chở đoàn hành hương Công giáo Ba Lan trên đường đến Medjugorje, địa điểm hành hương kính Đức Mẹ ở miền nam Bosnia, đã gặp nạn tại Croatia: bất ngờ lao khỏi đường, khiến 12 người thiệt mạng và 32 người bị thương. Trên xe có 44 người, bao gồm cả hai tài xế. Đáng chú ý, trong đoàn hành hương có 3 linh mục và 6 nữ tu.

2026-06-11 - Lên án sự xuyên tạc lịch sử - bênh vực sự thật- cựu Gs Sử Học Nguyễn M Quang- bị dọa-giết -

2026-06-08 - 074: Phản biện vài clips hạ giá "tôn giáo bạn" của kênh Thiên An Cơ Đốc -

2026-06-08 - Bắt đối tượng giả nữ sinh, giăng "bẫy tình" chiếm đoạt gần 1,6 tỷ đồng - ngày 28/5/2026, Phòng Cảnh sát hình sự Công an thành phố Đà Nẵng tiếp nhận trình báo của ông Đ.M.C.bị một đối tượng sử dụng mạng xã hội Facebook lừa đảo chiếm đoạt số tiền gần 1,6 tỷ đồng. đối tượng nghi vấn là Hồng Thiên An, sinh năm 1997, trú xã Đồng Dương, Đà Nẵng. Hồng Thiên An khai nhận: khoảng tháng 8/2018, đã mua một tài khoản FB mang tên “Linh Đan” trên mạng xã hội.

2026-05-31 - Tìm ra nguyên nhân vụ nhà sư bị cảnh sát Mỹ đè xuống, còng tay, bắt đi - Dùng chữ "TỰ DO" nhưng không hiểu qui luật của tự do ở nơi mình sống.

2026-05-31 - Toàn văn bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Shangri-La 23 - Tối 29.5, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có bài phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23: tôi xin chia sẻ một số định hướng để cùng nhau kiến tạo một châu Á - Thái Bình Dương hòa bình, ổn định, phát triển, tự cường và có năng lực giảm thiểu rủi ro từ sớm, từ xa.



▪ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 >>>




Thư, ý kiến ngắn
● 2026-06-20 - Em Không Biết Rõ Steve Jobs Là Ai! - Trương Đình Nam - Văn Quý -

● 2026-06-15 - Ông Giám Mục phán: Dứt Khoát Không Yêu, Không Cưới, Người Khác Đạo hoặc Không Theo Đạo Chúa - FB Sống Đạo Công Giáo -

● 2026-06-13 - Chúng tôi không thiếu nhà thờ. Điều đất nước này cần là bệnh viện, là đường sá - Đại úy Ibrahim Traoré -

● 2026-06-12 - Các Từ Khóa "Hành hương, Tai Nạn, Đại hội, thánh mẫu, Đức Mẹ..." - SH sưu tầm -

● 2026-06-08 - Các Nước Phương Tây Không Còn Quá U Mê Vào Thiên Chúa - Những người từ bỏ niềm tin Thiên chúa -

● 2026-06-02 - Bức Tranh Về "Những Con Chim Săn Mồi" Cầm Thánh Giá - Narrativepainting -

● 2026-05-29 - Giáo hoàng của Giáo hội Công giáo Palmaria, một ly giáo Tây Ban Nha. - Lê Thị Kim Hoa /Những người từ bỏ ni -

● 2026-05-25 - Dòng Họ Nhà Chúa Loạn Luân - Lê Phát Đạt -

● 2026-05-23 - Quyên Góp Cho Người Nghèo -Nhưng Phần Lớn Tiền Nuôi Bộ Máy Vatican - Lê Thị Kim Hoa -

● 2026-05-20 - Hoàng Hậu Nam Phương tặng Giáo hoàng Piô XII một cây Thánh Giá Nạm Vàng; Giáo hoàng tặng lại cho bà một Chuỗi M - LM Nguyễn Ngọc Nam Phong -

● 2026-05-15 - Sao Chúa Làm Vậy Với Tôi Tớ Trung Thành Của Ngài? - Công Giáo Việt Nam -

● 2026-05-12 - Chúa Ngồi Xem Cuộc Đua - Hai Vế của Câu Knh Lạy Cha - Lý Thái Xuân -

● 2026-05-11 - Chiên CGLM phách lối, nhưng lộ rõ mặc cảm: "Nếu Công giáo phản động thì sao lãnh đạo Việt Nam lại mời giáo - Lê Thị Kim Hoa -

● 2026-05-07 - Các bạn trẻ nên nghe đi nghe lại để nhớ, vì đây là lịch sử đau thương của mình - Nguyễn Công Tân -

● 2026-05-07 - 30-04: Từ ACL Úc Châu: Nữ Hoàng Việt Nam ra mắt … vạn tuế … ! Cấm cười ! - Trinh Quoc Thien LS-Từ Thủ Ðô TiVi News -

● 2026-05-03 - Tổng giáo phận New York chấp nhận chi 800 triệu USD để dàn xếp các vụ bê bối tình dục - VTV Online -

● 2026-05-02 - Tin Lành Phê Bình Giáo Hội La Mã - FB Noi Que -

● 2026-05-01 - Hà Tĩnh: LM Nguyễn Song Toàn Chống Đối Chính Quyền, Kích Động Giáo Dân Chiếm Đất Đấu Giá - Cờ đỏ Cẩm Bình -

● 2026-05-01 - Nhà thờ Montenach bị hỏa hoạn thiêu rụi hôm nay, thứ Năm 30 tháng 4, 2026 - À la frontière -

● 2026-05-01 - Người CG Yêu Nước Không Hề Được Phong Thánh - Nguyễn Alexander -


▪ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 >>>