 |
12 tháng 3, 2011 |
Nhà bất đồng chính kiến trường kỳ Bác sĩ Nguyễn Đan Quế
chắc chắn đang tận hưởng vài khoảnh khắc thích thú được
sự quan tâm của thế giới. Lấy cảm hứng từ những sự kiện
tại Trung Đông, vị bác sĩ đã đăng một bài xã luận trên
tờ The Washington Post tuần trước, kêu gọi chính
quyền cộng sản ngoan cố Hà Nội biến đổi theo hướng “dân
chủ và tự do.” Ngay lập tức, công an đã bắt giữ ông và
buộc tội kêu gọi lật đổ chính quyền. Nhưng chỉ vài ngày
sau, rõ ràng là nhờ những tiếng nói từ Washington, ông
đã được tại ngoại và được phép về nhà tại Thành phố Hồ
Chí Minh, Sài Gòn cũ.
Người đàn ông 68 tuổi này chắc hẳn rất vui khi đã chọc
vào tổ ong vò vẽ của Hà Nội – và dường như chẳng bị hề
hấn gì. (“Hãy xoá bỏ Bộ Chính trị” và “tụ họp trên đường
phố,” ông đã tuyên bố trên Internet gần đây, theo nguồn
tin của AFP.) Ông đã đấu tranh cho nhân quyền và chính
trị đa đảng từ năm 1978, ba năm sau miền Nam Việt Nam
sụp đổ. Ông đã bị bắt giam bốn lần và trải qua 20 năm
trong tù. Năm 1998, Bác sĩ Quế được ân xá với điều kiện
phải di cư sang Hoa Kỳ. Nhưng ông đã từ chối. Rất ít
người Việt nào lại từ chối một đề nghị như thế.
Nhưng chính quyền cộng sản Việt Nam có phải quan tâm
nhiều đến ảnh hưởng ở Trung Đông đang bất thình lình dấy
lên trong nước? Nói cho cùng, ưu thế chính trị của họ đã
được hiến pháp bảo đảm. Vào đầu tháng Giêng, Đại hội
Đảng Cộng sản Việt Nam đã tái xác nhận uy quyền này và
cam kết sẽ không bao giờ chấp nhận chính trị đa nguyên.
Hà Nội luôn bị Washington lên lớp về nhân quyền và các
tổ chức như Giám Sát Nhân quyền và Ân xá Quốc tế theo
dõi chặt chẽ những nhà chống đối trong đó Ân xá Quốc tế
đã “bảo lãnh” một số người trong họ, bao gồm cả Bác sĩ
Quế.
Sau khi thăm viếng rộng khắp Việt Nam trong 18 tháng
qua, tôi có thể báo cáo rằng Hà Nội không cần phải lo
lắng nhiều. Đơn giản là chính quyền Việt Nam sẽ không đi
theo Tunisia, Ai Cập và có lẽ Libya để có thể sụp đổ
trong thời gian ngắn. Và lý do là gì? Ngược ngạo thay
cũng chính là cái lý do khiến Nam Việt Nam ngày xưa bị
sụp đổ vào năm 1975 trước sự cứng rắn những người cộng
sản miền Bắc, không bao giờ muốn thoả hiệp. Chẳng ai
muốn chiến đấu cả. Họ bận tâm về những chuyện khác.
 |
| Họ bận tâm với những chuyện khác |
Sau gần 60 năm cai trị của Đảng Cộng sản ở miền Bắc
và hơn 35 năm ở miền Nam, toàn bộ Việt Nam ngày nay cực
kỳ vị kỷ. Thay vì theo đuổi một mục đích chung và đoàn
kết thì mọi người đều chỉ lo cho bản thân, cái tâm lý sauve qui peux
(mạnh ai nấy lo cho bản thân) đã dẫn
đến sự sụp đổ thình lình của miền Nam và sau đấy là
những chuyến vượt biên trong tuyệt vọng của những Thuyền
Nhân. Hình ảnh so sánh rõ rệt nhất là quốc gia này giống
như một trường dòng nội trú, nơi luật lệ đề ra để được
tuân theo hoặc bị phá vỡ bởi những người khác chứ không
phải là tôi. Nơi mọi người được đối xử như trẻ con và
thường xuyên được dạy dỗ những bài học tín ngưỡng dưới
hình thức hàng loạt các khẩu hiệu, lễ kỷ niệm và những
ước mơ hoành tráng. Khi tôi than phiền với một nhóm
người Việt tại một thành phố duyên hải về những âm thanh
khó chịu vào buổi sáng sớm từ những chiếc loa tuyên
truyền, một người cười và trả lời, “Chỉ là những tiếng
ồn chính trị. Tôi chẳng nghe thấy gì cả!”
Cơ bản là người Việt đang đủ thoả mãn trong số phận của
mình với mức thu nhập trung bình đang tăng trưởng đều
đặn hướng đến mức 2.000 đô la một năm. Đúng là lạm phát
ở mức 12% đang là một khó khăn, nhưng ba năm trước nó
cũng từng đạt đến mức gần 30%. Mọi người đều tìm cách
xoay trở, giật gấu vá vai, và bon chen nhiều hơn tại sở
làm. Chẳng ai quên được cuộc sống khó khăn dường nào sau
1975. Thử nghiệm thất bại về kinh tế xã hội chủ nghĩa
của Hà Nội ngày nay đã chuyến sang nền “kinh tế thị
trường” tự do cho mọi người và chẳng ai dám mạo hiểm
đánh tráo những gì họ đang có được. Con cái của họ hoàn
toàn bị mê hoặc bởi chủ nghĩa vật chất và ăn chơi. Đơn
giản là tôi không thể tưởng tượng được bất cứ hoàn cảnh
nào khiến người Việt sẽ nổi dậy và lật đổ chính quyền
cộng sản.
Đương nhiên, chẳng ai thật sự ưa thích chính quyền. Trên
thực tế, người dân rất đồng thuận trong thái độ ghét bỏ
chính quyền, tạo thành một nguồn cảm hứng vô tận cho các
cuộc tán gẫu hoặc chuyện đùa trên bàn cà phê, cả hai là
những thứ không thiếu trong cuộc sống người Việt. Giới
trẻ dễ dàng vượt tường lửa để truy cập Facebook và viết
những lời ngớ ngần không khác gì giới trẻ cùng lứa
phương Tây. Với những thử thách liên tục trong việc quản
lý một đất nước đa dạng với hơn 80 triệu dân hiện nay,
so với chỉ 30 triệu khi chiến tranh chấm dứt, chính
quyền là một mục tiêu dễ dàng để châm chọc trong đời
sống bình thường của người dân.
Tham nhũng thật sự là một vấn nạn nghiêm trọng và, trong
chừng mực nào đấy, cũng là một chủ đề mà giới truyền
thông nhà nước được phép khai thác. Những vụ tai tiếng
bùng nổ thường xuyên. Nhưng trong đời sống thường ngày
của mình, mọi người đều là kẻ đồng loã, bắt đầu với việc
hối lộ 15 đô la để tránh bị phiếu phạt quá tốc độ hay
những thứ được dùng lót tay nhằm giúp việc cấp giấy phép
nới rộng nhà được nhanh hơn. Đồng tiền lại xoay vòng khi
những quan chức tham nhũng trên, những người với mức
lương trung bình chỉ khoảng 150 đô la một tháng, đến kéo
ghế tại những nhà hàng địa phương để tiêu xài những đồng
tiền hối lộ khó kiếm của mình. Ai cũng đang tham gia một
mánh khoé nào đấy. Với quá nhiều doanh nghiệp tư nhân,
nạn trốn thuế đang lan tràn. Bên ngoài những con số
thống kê ảm đạm, Việt Nam vẫn có một nền kinh tế phụ
khổng lồ đang hoạt động mạnh bằng đô la Mỹ và vàng thỏi.
Và cứ thế, các nhà đối lập tại Việt Nam tiếp tục được
báo chí nước ngoài quan tâm. Vì chính quyền lẫn nhóm
kinh doanh thiếu vắng tính minh bạch, nên các blogger
tiếp tục kháo chuyện dựa trên những đồn đãi. Nhưng mọi
việc đều xảy ra dưới đôi mắt và đôi tai soi mói của an
ninh Việt Nam. Thỉnh thoảng, họ lại làm một cú bắt giữ –
nhưng luôn luôn có lựa chọn, quan tâm đặc biệt đến những
cựu đảng viên cộng sản đã rời bỏ hàng ngũ và kêu gọi đa
nguyên và dân chủ. Người dân đã hiểu được thông điệp.
Đương nhiên, có một người tù chính trị cũng là quá
nhiều. Nhưng trên thực tế, Việt Nam có ít hơn 100 tù
nhân đối lập hiện bị giam giữ hoạc bị quản thúc tại gia.
Ít ai nghe đến việc tra tấn có hệ thống như những chính
thể tàn bạo khác. Thêm vào đó, chính quyền đã có thể
xuất khẩu những ai có tiềm năng chống đối, đầu tiên như
là những Thuyền Nhân và, để trả giá việc bình thường hoá
quan hệ với Hoa Kỳ trong những thập niên 90, hàng nghìn
cựu sĩ quan quân đội miền Nam Việt Nam từng bị giam
trong trại cải tạo sau năm 1975 đã được cấp chiếu khán.
Một cái giá khác mà Washington đòi hỏi là quyền tự do đi
lại, và ngày nay, người Việt có thể đi ra nước ngoài.
Một số đã không bao giờ trở lại, nhưng thường là vì lý
do kinh tế hơn là chính trị.
Khi mạnh mẽ kêu gọi chống lại chính quyền cộng sản, Bác
sĩ Quế đã chỉ ra trong
bài viết trên tờ Washington Post rằng “Hà Nội cần
Washington hơn là Washington cần Hà Nội,” đặc biệt là
khi căng thẳng dâng cao trước sự bành trướng của Trung
Quốc trong vùng biển Đông và những tranh chấp giừa hai
quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa. Hà Nội cực lực phản đối
khi Washington đưa ra vấn đề nhân quyền, đặc biệt là
trong bản báo cáo hằng năm của Bộ Ngoại giao. Nhưng Việt
Nam sau đó thay đổi thái độ, đặc biệt là với vấn đề tự
do tôn giáo. Nhìn chung, Việt Nam đã cởi mở hơn và bớt
khắt khe hơn nhiều so với 15 năm trước. Những sự việc xảy ra tại Việt Nam cho thấy có chiều hướng thay đổi chậm rãi hơn là nhanh chóng.
Ngoại trừ một vài yếu tố khủng khiếp và không lường
trước, tôi tin rằng Việt Nam sẽ tiếp tục đi theo con
đường thay đổi chậm rãi. Quốc hội vốn từ lâu là một cơ
quan dễ bảo đã bắt đầu khoe cơ bắp trong những năm qua,
ngăn chặn một dự án đường sắt cao tốc Bắc-Nam vì lý do
chi phí và cũng đã lên tiếng về dự án khai thác bauxite
do Trung Quốc vận hành. Việc lựa chọn ứng cử viên trong
đợt bầu cử năm tới sẽ rất thú vị để theo dòi. Chính
quyền cũng đã đặc biệt quan tâm đến ý kiến người dân, ví
dụ như việc huỷ bỏ sự kiện bắn pháo hoa khổng lồ trong
lễ kỷ niệm 1000 năm ngày thành lập Hà Nội vào tháng Mười
năm ngoái sau khi một cơn lũ lớn tàn phá miền Trung Việt
Nam. Và khi người dân nổi giận đến mức kéo cả ra đường,
ví dụ như cái chết của một người đi xe hai bánh bị công
an bắt giữ ở Đông Bắc Việt Nam vào năm ngoái, chính
quyền đã có phản hồi. Sau những biến động ở Việt Nam
trong 60 năm qua, một cuộc cách mạng – thậm chí một cuộc
nổi loạn – đơn giản là khó lòng xảy ra.
Carl Robinson
World Policy Blog
Diễn Vy chuyển ngữ
Carl Robinson là một phóng viên của Hãng Thông Tấn tại Việt Nam trong chiến tranh. Ông hiện đang điều hành nhóm Google "Vietnam Old Hacks" (Việt Nam Vết Thương Xưa) cho cựu phóng viên và những người làm việc tại miền Nam Việt Nam trong chiến tranh. Sinh sống tại Úc kể từ chiến tranh, ông cũng là tác giả quyển "Mongolia: Nomad Empire of Eternal Blue Skies" (Mông Cổ: Đế chế Du Mục của Trời Xanh Muôn Thủa)
Why Vietnam Won't Fall
Source https://www.worldpolicy.org/blog/2011/03/07/why-vietnam-wont-fall - March 7, 2011
By Carl Robinson
 |
Long-time Vietnamese dissident Dr Nguyen Van Que has no doubt enjoyed
his few moments of worldwide attention. Inspired by events in the Middle
East, the physician published an Op-Ed piece in The Washington Post last
week calling on Hanoi’s diehard Communist regime to become “free and
democratic.” Almost immediately, the police arrested and charged him
with calling for the overthrow of the government. But just a couple days
later, doubtless after a word from Washington, he was released on bail
and allowed to return to his home in southern Ho Chi Minh City, the
former Saigon.
The 68-year old must be quite chuffed at poking Hanoi’s hornet nest—and
seemingly getting away with it. (“Let’s dismantle the Politburo” and
“assemble in the streets,” he said recently on the Internet, according to
AFP.) He’s been sniping away on human rights and political pluralism since
1978, three years after the collapse of South Vietnam. He's been arrested
four times and spent 20 years in prison. In 1998, Dr Que was amnestied on
condition he migrate to the United States. But he refused to leave. Not many
Vietnamese would turn down an offer like that.
But just how concerned should Vietnam’s ruling communists be about a
contagion from the Middle East suddenly striking their country? After all,
their political pre-eminence is guaranteed by the country’s constitution. In
early January, Vietnam’s Communist Party Congress re-affirmed that supremacy
and vowed never to introduce political pluralism. Hanoi gets lectured on a
human rights on a regular basis by Washington and groups like Human Rights
Watch and Amnesty International keep a close eye on dissidents with the
latter “adopting” several, including Dr Que.
After traveling extensively around Vietnam over the past 18 months, I can
report that Hanoi doesn’t have much to worry about. Quite simply, Vietnam
isn’t going to follow Tunisia, Egypt and perhaps Libya into collapsing any
time soon. And the reason? Why, perversely, for the very same reasons the
old South Vietnam fell to the hard-line, no-compromise communists from the
North in 1975. Nobody wants to fight. They have better things to do.
After nearly 60 years of Communist Party rule in the North and over 35
years in the South, all of Vietnam today is extremely individualistic.
Instead of a common sense of purpose and unity, it’s every person for him-
or herself, the sauve qui peux mentality that led to the South’s sudden
collapse and later desperate escape of the Boat People. The best analogy is
to a church-run boarding school where rules are made to be broken or for
others to follow, not me. Everyone is treated like children and receive
regular religious teachings in the form of constant slogans, anniversaries
and grandiose dreams. When I complained about the dreadful echo of the early
morning propaganda loudspeakers to a group of Vietnamese in a coastal town
recently, one laughed and said, “That’s just political noise. I don’t hear
or see anything!”
Basically, the Vietnamese are satisfied enough with their lot with
average incomes steadily rising towards $2000 a year. Sure, 12 precent
inflation is a problem, but three years ago it was running close to 30
percent. Everyone makes do, skimping and scrounging, while hustling a bit
harder at work. No one has forgotten how tough life was after 1975. Hanoi’s
failed socialist economy experiment morphed into today’s free-for-all
“market economy" and no one is ready to risk putting where they are today in
jeopardy. And their children are totally obsessed with materialism and
having fun. I simply cannot imagine any circumstances under which the
Vietnamese would rebel and overthrow the communist regime.
Of course, nobody really likes the government. In fact, they are quite
united in their dislike, which provides a constant source of
conversation—and jokes—over coffee, both a constant of Vietnamese life.
Young people easily crack through the firewall around Facebook and post as
inanely as their counterparts in the West. With its constant challenges
managing a diverse country now over 80 million people, compared to only 30
million at war’s end, the government is a soft target for ridicule as people
simply get on with their lives.
Corruption is indeed a serious problem and, within certain bounds, a
topic the government-controlled media is allowed to explore. Big scandals
erupt with regularity. But in their day-to-day lives, everyone is complicit,
starting with $15 bribes to avoid speeding tickets or something under the
table to speed up that application for a home extension. The money comes
back around when these same corrupt officials, whose average wage is only
$150 a month, sit down in a local restaurant to spend their hard-earned
bribes. Everyone is on a fiddle of some kind. With so many privately-owned
businesses, tax avoidance is rife. Outside the depressing statistics,
Vietnam has a huge and thriving secondary economy that runs on US dollars
and gold bars.
And so, Vietnam’s dissenters continue to get the headlines. And in the
absence of government and business transparency bloggers continue to peddle
hearsay. But everything takes place under the watchful eyes and ears of
Vietnam’s internal police. Occasionally, they swoop in—but always very
selectively, reserving a special ire for former communists who’ve left the
tent to call for more pluralism or democracy. The people get the message.
Of course, even one political prisoner is too many. But realistically,
Vietnam has fewer than 100 dissidents in jail or house arrest. One rarely
hears of systematic torture as in other hard-line regimes. Plus, the regime
has been able to export its potential malcontents, first as Boat People and,
as the price of normalizing relations with the United States in the 1990’s,
visas for the thousands of former South Vietnamese military who spent time
in re-education camps after 1975. Another price Washington demanded was
freedom of travel, and today, Vietnamese can travel overseas. Some never
return, but usually for economic rather than political reasons.
In urging his hard line against the communist regime, Dr Que pointed out
in his Post piece that “Hanoi needs Washington much more than Washington
needs Hanoi,” especially as tensions rise over Chinese hegemony into the
South China Sea and disputes over two island archipelagos. Hanoi complains
vehemently when Washington raises human rights issues, particularly in the
State Department’s annual reports. But then Vietnam has modified its
behaviour, particularly when it comes to religious freedom. Overall, Vietnam
is much more open and less restrictive than 15 years ago. Gradual rather
than dramatic change is the way things happen in Vietnam.
Barring some monstrous and unforeseen stuff-up, I believe Vietnam will
continue down the path of gradual change. The long docile National Assembly
has started flexing its muscles in recent years, halting a high-speed
North-South rail link on cost grounds and speaking out on a Chinese-run
bauxite mining project. The selection of candidates for next year’s election
will be interesting to watch. Authorities are also paying closer attention
to public opinion, such as cancelling a huge fireworks display last October
marking Hanoi’s 1000th birthday after ravishing floods struck central
Vietnam. And when people do get angry enough to take to the streets, such as
the death of a motorcyclist in police custody in northeast Vietnam last
year, the government does respond. After all Vietnam’s upheavals of the past
60 years, another revolution—even rebellion—is simply not in the cards.
(Carl Robinson was an Associated Press correspondent in Vietnam during
the war. He now runs the Google Group “Vietnam Old Hacks” for former
correspondents and others who worked in South Vietnam during the war. Living
in Australia since the war, he is also the author of Mongolia: Nomad Empire
of Eternal Blue Skies.)